Τα κράτη-μέλη οφείλουν να κατευθύνουν τις παρεμβάσεις τους πρωτίστως προς τους πιο ευάλωτους καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων και των βιομηχανιών με υψηλή κατανάλωση ενέργειας.
Το οικονομικό αποτύπωμα του πολέμου στο Ιράν καθίσταται ολοένα και πιο εμφανές στην Ευρώπη. Όσο μεγαλύτερη είναι η χρονική του διάρκεια, τόσο εντονότερες αναμένεται να είναι οι επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή οικονομία, εκδηλούμενες μέσω χαμηλότερων ρυθμών ανάπτυξης και αυξημένου πληθωρισμού τόσο για το τρέχον έτος όσο και για το 2027.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζεται ένα σύνολο παρεμβάσεων με στόχο τον περιορισμό των συνεπειών για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Είναι ενδεικτικό ότι κατά τις πρώτες 17 ημέρες, η Ευρωπαϊκή Ένωση δαπάνησε επιπλέον 6 δισεκατομμύρια ευρώ για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων.
Το προσεχές διάστημα αναμένεται η παρουσίαση μιας ολοκληρωμένης «εργαλειοθήκης» για την αντιμετώπιση των αυξήσεων στις τιμές της ενέργειας, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις που έδωσε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προς την Επιτροπή. Μια πρώτη εικόνα των μέτρων που θα περιλαμβάνονται έδωσε ο Ευρωπαίος Επίτροπος για την Οικονομία και την Παραγωγικότητα, Βάλντις Ντομπρόβσκις, μετά την ολοκλήρωση της συνεδρίασης του Eurogroup.
Πρόκειται για στοχευμένες παρεμβάσεις, οι οποίες θα πρέπει να πληρούν ορισμένες βασικές προϋποθέσεις:
Να ευθυγραμμίζονται με τη στρατηγική απανθρακοποίησης, διατηρώντας ταυτόχρονα ισχυρά κίνητρα για εξοικονόμηση ενέργειας και ενισχύοντας τη μετάβαση προς την ηλεκτροδότηση. Επιπλέον, τα μέτρα βραχυπρόθεσμης στήριξης δεν θα πρέπει να οδηγούν στη διατήρηση ξεπερασμένων επιχειρηματικών μοντέλων που βασίζονται στα ορυκτά καύσιμα.
Να μην προκαλούν αδικαιολόγητη αύξηση της συνολικής ζήτησης πετρελαίου και φυσικού αερίου, ιδίως μέσω παρεμβάσεων που οδηγούν σε σημαντική μείωση των τιμών τους.
Να λαμβάνουν υπόψη τις δημοσιονομικές επιπτώσεις, διασφαλίζοντας τη συμβατότητα με την οικονομική κατάσταση κάθε κράτους-μέλους και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το ευρωπαϊκό πλαίσιο δημοσιονομικής εποπτείας.
Τα κράτη-μέλη καλούνται να κατευθύνουν τις παρεμβάσεις τους κυρίως προς τους πιο ευάλωτους καταναλωτές, περιλαμβανομένων των ενεργοβόρων βιομηχανιών.
Ο κατάλογος των μέτρων αναμένεται να περιλαμβάνει:
• Παρεμβάσεις που ενθαρρύνουν την εξοικονόμηση ενέργειας από τους καταναλωτές, μέσω ενημερωτικών εκστρατειών και στοχευμένων κινήτρων. Σε αυτές περιλαμβάνεται η προώθηση των δημόσιων μεταφορών, η έμφαση στην ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων και η ενίσχυση της ενεργειακής αποδοτικότητας της βιομηχανίας.
• Εισοδηματικές ενισχύσεις, οι οποίες προτιμώνται έναντι άμεσων παρεμβάσεων στην αγορά ενέργειας, καθώς συμβάλλουν στη διατήρηση της αγοραστικής δύναμης των πιο ευάλωτων νοικοκυριών χωρίς να αλλοιώνουν τους μηχανισμούς τιμολόγησης. Ωστόσο, απαιτείται ακριβής στόχευση, ώστε να αποφεύγονται αναποτελεσματικές ενισχύσεις και υπερβολικές δημοσιονομικές επιβαρύνσεις.
• Τροποποιήσεις στη δομή της φορολογίας και των επιβαρύνσεων στην ηλεκτρική ενέργεια, με στόχο τη μείωση των υψηλών τιμών, ενώ παράλληλα υποστηρίζεται η διαδικασία ηλεκτροδότησης. Το μέτρο αυτό μπορεί να επιταχύνει την ενεργειακή μετάβαση, αλλά ενέχει τον κίνδυνο απώλειας εσόδων για τους εθνικούς προϋπολογισμούς και συνεπώς απαιτεί προσεκτική εφαρμογή.
• Στοχευμένες παρεμβάσεις στις τιμές της ενέργειας για ευάλωτους καταναλωτές και επιχειρήσεις, όπως η εφαρμογή κλιμακωτής τιμολόγησης (two-tier pricing) στην ηλεκτρική ενέργεια ή το φυσικό αέριο. Αυτές οι παρεμβάσεις μπορούν να προσφέρουν ουσιαστική ανακούφιση, διατηρώντας παράλληλα κίνητρα για εξοικονόμηση ενέργειας. Ωστόσο, υπάρχει και το μειονέκτημα ότι ενδέχεται να προκαλέσουν στρεβλώσεις στις τιμές της ενέργειας.
Όσον αφορά τη χρηματοδότηση των μέτρων αυτών, τα κράτη-μέλη μπορούν να αξιοποιήσουν τα έσοδα που προκύπτουν από το Σύστημα Εμπορίας Ρύπων (ETS), ενώ παράλληλα μπορούν να εξετάσουν την επιβολή φόρου σε πιθανά απροσδόκητα κέρδη που συνδέονται με τις αυξημένες τιμές της ενέργειας.
Επιπλέον, παρέχεται η δυνατότητα στα κράτη-μέλη, εφόσον το επιλέξουν, να παρεμβαίνουν στον καθορισμό των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας για ενεργειακά φτωχά ή ευάλωτα νοικοκυριά. Ωστόσο, τέτοιες παρεμβάσεις δεν θα πρέπει να εφαρμόζονται οριζόντια, εκτός εάν το Συμβούλιο κηρύξει κατάσταση περιφερειακής ή πανευρωπαϊκής ενεργειακής κρίσης.
Η ρήτρα διαφυγής
Σύμφωνα με σχετικό έγγραφο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι προϋποθέσεις για την ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής περιλαμβάνουν τα εξής:
Οι τιμές χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας να υπερβαίνουν τα 180 ευρώ ανά μεγαβατώρα και να είναι τουλάχιστον 2,5 φορές υψηλότερες από τον μέσο όρο της προηγούμενης πενταετίας.
Η ανοδική αυτή τάση να διατηρείται για χρονικό διάστημα τουλάχιστον έξι μηνών.
Παράλληλα, να καταγράφεται αύξηση της τάξης του 70% στις τιμές λιανικής, η οποία εκτιμάται ότι θα παραμείνει σε αυτά τα επίπεδα για τουλάχιστον τρεις μήνες.
Παρά το γεγονός ότι οι κίνδυνοι για τις οικονομικές προοπτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν ενισχυθεί αισθητά τις τελευταίες εβδομάδες, η Επιτροπή εκτιμά ότι, προς το παρόν, δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις για την ενεργοποίηση της συγκεκριμένης ρήτρας.
