ESG κριτήρια, η εργαλειοθήκη μιας νέας οικονομίας

Της Παυλίνας Πρωταίου
Σύμβουλος Έκδοσης ExportNews, Founder BeyondCSR

Π εριβάλλον, κοινωνία και διακυβέρνηση, ή επί το γνωστότερον ESG criteria, αναφέρονται στους τρεις βασικούς πυλώνες για τη μέτρηση περιβαλλοντικής βιωσιμότητας και των κοινωνικών επιπτώσεων μιας επένδυσης σε έναν οργανισμό.

Τα κριτήρια αυτά συμβάλλουν στον καλύτερο προσδιορισμό της μελλοντικής χρηματοοικονομικής επίδοσης των εταιρειών (απόδοση και κίνδυνοι). Σήμερα, ωστόσο, δεν είναι λίγοι εκείνοι που βλέπουν ότι τα ESG criteria, κινδυνεύουν να πέσουν θύμα της επιτυχίας τους, μετατρεπόμενα σε ένα ακόμα σετ δεικτών, ένα μάρκετιγκ τρικ με μονοδικό στόχο την αμέση κερδοφορία, αντί για την εις βάθος αλλαγή σκεπτικού του χρηματοιοικονομικού τομέα, και όχι μόνο, καθώς οι συγκεκριμένοι δείκτες έχουν δυνητικά πεδίο εφαρμογής, σε κάθε εταιρική έκφανση, ή ακόμα και στην άσκηση πολιτικής διακυβέρνησης.

Οι δείκτες ESG συνδέονται με τους 17 Παγκόσμιους Στόχους για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (όπως θα δείτε και στα Infographics).

Συγκεριμένα, το Περιβάλλον συνδέεται με 5 άξονες: Εκπομπές ρύπων και μόλυνση αέρα. Εθνικό Ταμείο Διαχείρισης Περιβάλλοντος. Χρήση ενεργειακών πόρων και ασφάλεια.Περιβαλοντικοί/Κλιματικοί κίνδυνοι και ανθεκτικότητα.Ασφάλεια τροφίμων.


Η Κοινωνία αφορά στα: Παιδεία και δεξιότητες. Απασχόληση. Δημογραφία. Φτώχια και ανισότητες.Υγεία και Διατροφή.Προσβαση σε υπηρεσιες.

Τέλος, η Διακυβέρνηση αφορά στα: Ανθρώπινα δικαιώματα. Αποτελεσματική δημόσια διοίκηση. Σταθερότητα και δικαιοσύνη. Οικονομικό περιβάλλον. Θέματα φύλων/ισότητας. Καινοτομία.


Το χθες, σήμερα, αύριο

Η εισαγωγή κοινωνικών κριτηρίων στον επενδυτικό τομέα, δεν είναι τόσο πρόσφατη, πρωτομεμφανίζεται στις δεκαετίες του ’50, ’60, όταν τα εργατικά συνδικάτα που διαχειρίζονταν τα τεράστια συνταξιοδοτικά funds στις ΗΠΑ είδαν την ευκαιρία επηρεασμού των κοινωνικών εξελίξεων μέσα από αυτά τα κεφάλαια. Η αρχή έγινε μέσω των επενδύσεων στην κοινωνική κατοικία και τις υπηρεσίες υγείας.

Ενώ, στη δεκαετία του 1970, ο παγκόσμιος αποτροπιασμός έναντι του απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική, οδήγησε σε ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα αποεπένδυσης σύμφωνα με τις αρχές της ηθικής. Ως απάντηση στις εκκλήσεις για κυρώσεις εναντίον του καθεστώτος, ο αιδεσιμότατος Leon Sullivan, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της General Motors στις ΗΠΑ, κατάρτισε έναν Κώδικα Δεοντολογίας το 1971 για την άσκηση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων με τη Νότια Αφρική. Γνωστός ως « Οι αρχές Sullivan.»
Αντίστοιχα, στο ίδιο διάστημα, ο Milton Friedman, σε άμεση απάντηση στην επικρατούσα διάθεση φιλανθρωπίας, ισχυρίστηκε ότι η κοινωνική ευθύνη επηρεάζει δυσμενώς την οικονομική απόδοση μιας επιχείρησης και ότι η ρύθμιση και παρέμβαση της «μεγάλης κυβέρνησης» ειναι επιβλαβής για τη μακροοικονομία.

Το 1988, όμως, ο James S. Coleman έγραψε ένα άρθρο στην αμερικανική Εφημερίδα της Κοινωνιολογίας με τίτλο «Κοινωνικό Κεφάλαιο στη Δημιουργία Ανθρώπινου Κεφαλαίου», αμφισβήτησε την κυριαρχία της έννοιας του «συμφέροντος» στα οικονομικά και εισήγαγε την έννοια του κοινωνικού κεφαλαίου στην μέτρηση της αξίας.

Το 1998, ο John Elkington, συνιδρυτής της επιχειρηματικής συμβουλευτικής Sustainability, δημοσίευσε την Cannibals with Forks: την τριπλή κατώτατη γραμμή της επιχείρησης του 21ου αιώνα στην οποία προσδιόρισε το νεοεμφανιζόμενο πλαίσιο μη οικονομικών παραγόντων μιας εταιρίας.

Η φράση “τριπλή κατώτατη γραμμή”, αφρούσε στους οικονομικούς, περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς παράγοντες που περιλαμβάνονται στο νέο αυτό πλαίσιο. Το 2002, δημιουργήθηκε μια άτυπη ομάδα οικονομικών ηγετών, νομικών και μη κυβερνητικών οργανώσεων περιβαλλοντικής διαχείρισης γνωστός ως The Virtuous Circle με στόχο να εξετάσει τη συσχέτιση μεταξύ περιβαλλοντικών, κοινωνικών προτύπων και οικονομικών επιδόσεων. Το 1998, δύο δημοσιογράφοι οι Robert Levering και Milton Moskowitz δημιούργησαν τις καλύτερες εταιρείες για να εργαστείς κανείς Fortune 100
(Best companies to work, Fortune 100), που αρχικά ήταν μια λίστα στο περιοδικό Fortune.
Στη συνέχεια έγραψαν ένα βιβλίο – κατάλογο βέλτιστων πρακτικών εταιρειών στις ΗΠΑ σχετικά με την εταιρική κοινωνική υπευθυνότητα και τον τρόπο με τον οποίο οι οικονομικές επιδόσεις αυτών των εταιριών εξελίχθηκαν. Από τους τρεις τομείς που απασχολούν την ESG, οι περιβαλλοντικές και κοινωνικές έλαβαν το μεγαλύτερο μέρος της προσοχής των πολιτών και των μέσων ενημέρωσης, κυρίως εξαιτίας των εντεινόμενων φόβων σχετικά με την κλιματική αλλαγή. Ο Moskowitz έφερε στην εταιρική διακυβέρνηση το στοιχείο της υπεύθυνης επένδυσης. Ισχυρίστηκε ότι η βελτίωση των διαδικασιών εταιρικής διακυβέρνησης δεν έβλαψε τις οικονομικές επιδόσεις. Αντίθετα μεγιστοποίησε την παραγωγικότητα.

Το 2005, δημιουργήθηκε η United Nations Environment Programme Finance Initiative (UNEPFI), πρωτοβουλία των Ηνωμένων Εθνών για τη χρηματοδότηση του περιβάλλοντος, που ανέθεσε τη συγγραφή έκθεσης στη Freshfields Bruckhaus Deringer (διεθνής δικηγορική εταιρία) σχετικά με την ερμηνεία του νόμου όσον αφορά στους επενδυτές και τα ESG. Η έκθεση Freshfields κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα ESG είναι αναγκαία στην επενδυτική στρατηγική.

Σήμερα, το ενδιαφέρον για τα ESG και τις υπεύθυνες επενδύσεις (Responsible Investment, RI) βρίσκεται σε ανοδική πορεία. Οι τρεις τομείς της κοινωνικής, περιβαλλοντικής και εταιρικής διακυβέρνησης συνδέονται άρρηκτα με την έννοια της υπεύθυνης επένδυσης.

Αρχές για υπεύθυνες επενδύσεις

Η Πρωτοβουλία Αρχής για την Υπεύθυνη Επενδύσεων (PRI, Principles on Responsible Investment) ιδρύθηκε το 2005 από την UNEPFI και το Οικουμενικό Σύμφωνο των Ηνωμένων Εθνών(Global Compaq) ως πλαίσιο για τη βελτίωση της ανάλυσης των θεμάτων ESG στην επενδυτική διαδικασία και για την ενίσχυση των επιχειρήσεων στις πρακτικές υπεύθυνης ιδιοκτησίας. Από τον Απρίλιο του 2019 υπάρχουν πάνω από 2.350 μέλη στο PRI.

Αρχές του Equator (Equator Principles)

Οι αρχές του Equator είναι ένα σημαντικό πλαίσιο διαχείρισης κινδύνων που υιοθετείται από χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για τον προσδιορισμό, αξιολόγηση και διαχείριση του περιβαλλοντικού και κοινωνικού κινδύνου στη χρηματοδότηση έργων. Αποσκοπεί κυρίως στην παροχή ενός ελάχιστου προτύπου για τη δέουσα επιμέλεια(due diligence) στη στήριξη της υπεύθυνης λήψης αποφάσεων σχετικά με τους επενδυτικούς κινδύνους. Από τον Οκτώβριο του 2019, 97 χρηματοοικονομικά ιδρύματα σε 37 χώρες υιοθέτησαν επισήμως τις αρχές του Equator.


Οι χρηματοοικονομικοί οργανισμοί που έχουν υιοθετήσει τις Αρχές του Equator (Equator Principles Financial Institutions )δεσμεύονται να μην παρέχουν δάνεια σε έργα όπου ο οφειλέτης δεν θα είναι σε θέση να συμμορφωθεί με τις αντίστοιχες κοινωνικές και περιβαλλοντικές δεσμεύσεις.

Οργανισμοί αξιολόγησης ESG

Οι asset managers και άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα βασίζονται όλο και περισσότερο σε οργανισμούς αξιολόγησης της ESG για να αποτιμήσουν, μετρήσουν και συγκρίνουν τις επιδόσεις των εταιρειών στους συγκεριμένους δείκτες. Επιπλέον, πάροχοι δεδομένων, όπως το Sensefield, εισήγαγαν πρόσφατα την τεχνητή νοημοσύνη για να αξιολογήσουν τις εταιρείες και τη δέσμευσή τους στην ESG.

Ρυθμιστικό πλαίσιο, προβληματισμοί

Ένα από τα σημαντικότερα θέματα στα ESG είναι η παράθεση δεδομένων. Οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι που δημιουργούνται από τις επιχειρηματικές δραστηριότητες έχουν πραγματικές ή δυνητικές αρνητικές επιπτώσεις στον αέρα, το έδαφος, το νερό, τα οικοσυστήματα και την ανθρώπινη υγεία. Οι πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες ένας επενδυτής λαμβάνει τις αποφάσεις του σε χρηματοοικονομικό επίπεδο είναι απλό να συγκεντρωθούν. Που έγκειται λοιπόν ο προβληματισμός; Στην έλλειψη καθολικών προτύπων και κανονισμών στους τομείς της περιβαλλοντικής και κοινωνικής πρακτικής, που σημαίνει ότι η μέτρηση των στατιστικών αυτών είναι υποκειμενική.

Μία από τις λύσεις που προτείνονται στην εγγενή υποκειμενικότητα των δεδομένων ESG είναι η παροχή καθολικά αποδεκτών προτύπων για τη μέτρηση των ESG, καθώς και η δημιουργία υπέυθυνων αξιολογήσεων για τις επιχειρήσεις ως προς τις επιδόσεις της ESG. Οργανισμοί όπως ο Διεθνής Οργανισμός Τυποποίησης (ISO) παρέχουν εξαιρετικά και ευρέως αποδεκτά πρότυπα για πολλούς από τους τομείς ενδιαφέροντος.

Την ίδια στιγμή, οι χρηματαγορές προσφέρουν δείκτες αξιολόγησης ESG, τον δείκτη σταθερότητας Dow Jones, τον δείκτη FTSE4Good, ESG Bloomberg, Οι δείκτες MSCI ESG, και οι δείκτες αναφοράς του GRESB.

Το θέμα της διαφάνειας στη μεθοδολογία, όμως, εξακολουθεί να αποτελεί εστία προβληματισμού. Οι παράγοντες ESG αναλύονται σε διάφορα σημεία της αξιολόγησης. Αλλά, υπάρχει για παράδειγμα το θέμα της εφοδιαστικής αλυσίδας ή ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, θεμάτων ισότητας (ίση αμοιβή για ίση εργασία) κλπ. Στο θέμα των δεικτών ESG, κοινωνία και διακυβέρνηση, αποτελούν ένα πιο συνθέτο κομμάτι και δύσκολο στην ανάλυσή του κομμάτι.

Τα κριτήρια ESG, θα πρέπει να αποτελέσουν την αναπτυξιακή πυξίδα ευρύτερα της οικονομίας και επιχειρηματικότητας, σε κάθε έκφανσή της. Ενώ, ταυτόχρονα τα ίδια κριτήρια, είναι μια εξαιρετική εργαλειοθήκη και πολιτικής διακυβέρνησης, αν θέλουμε σοβαρές πολιτικές για την προστασία του περιβάλλοντος, τη κοινωνική συνοχή και την οικονομική ευημερία.