Μια επιχειρηματική νοοτροπία που αποφεύγει τις ριψοκίνδυνες κινήσεις, σε συνδυασμό με ένα σύνθετο πλαίσιο κανονισμών, αποτελεί τροχοπέδη για την τεχνολογική πρόοδο στην Ευρώπη, υπονομεύοντας τις προοπτικές της. Δεν είναι τυχαίο ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει αναπτύξει δικούς της τεχνολογικούς γίγαντες αντίστοιχους με εταιρείες όπως η Google ή η Amazon, ενώ η χρηματιστηριακή αξία της Apple ξεπερνά αυτήν ολόκληρης της γερμανικής αγοράς.
Η δυσκολία της Ευρώπης να δημιουργήσει ισχυρές τεχνολογικές επιχειρήσεις αποτελεί μια από τις πιο σοβαρές προκλήσεις της και εξηγεί, εν μέρει, τη στασιμότητα των οικονομιών της, όπως επισημαίνει η Wall Street Journal. Το πρόβλημα επιδεινώνεται από την απειλή επιβολής νέων δασμών. Επιχειρηματίες και επενδυτές συμφωνούν ότι τα εμπόδια στην καινοτομία είναι διαρθρωτικά: από τις αυστηρές ρυθμίσεις και την άκαμπτη αγορά εργασίας έως τη μειωμένη διαθεσιμότητα επιχειρηματικών κεφαλαίων και την αδύναμη ανάπτυξη – τόσο οικονομική όσο και πληθυσμιακή. Το αποτέλεσμα είναι η Ευρώπη να παραμένει στο περιθώριο της παγκόσμιας τεχνολογικής επανάστασης.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη στην υπηρεσία του παγκόσμιου εμπορίου
Τον Ιανουάριο του 2024, ο Τόμας Οντενβαλντ, Γερμανός τεχνολογικός επιχειρηματίας, εγκατέλειψε τη Silicon Valley για να ενταχθεί στην Aleph Alpha –μια startup τεχνητής νοημοσύνης με έδρα τη Χαϊδελβέργη που στόχευε να ανταγωνιστεί την OpenAI. Ύστερα από τρεις δεκαετίες στην Καλιφόρνια, ήλπιζε να συνδράμει στην ανάδειξη ενός ευρωπαϊκού τεχνολογικού κολοσσού. Αντιμετώπισε όμως μια απογοητευτική πραγματικότητα: οι συνεργάτες του υστερούσαν σε δεξιότητες, κανείς δεν διέθετε stock options και οι διαδικασίες προχωρούσαν αργά. Δύο μήνες μετά, παραιτήθηκε και επέστρεψε στις ΗΠΑ. Αφού δεν συμμετείχε στην πρώτη ψηφιακή επανάσταση, η Ευρώπη κινδυνεύει τώρα να χάσει και το δεύτερο κύμα καινοτομίας. Αντίθετα, οι ΗΠΑ και η Κίνα, με άφθονους χρηματοδοτικούς πόρους και κρατική στήριξη, επενδύουν μαζικά στην ΑΙ και σε τεχνολογίες που υπόσχονται αύξηση της παραγωγικότητας και βελτίωση του βιοτικού επιπέδου. Οι επενδύσεις σε τεχνολογικά εγχειρήματα στην Ευρώπη παραμένουν στο 20% των αντίστοιχων αμερικανικών.
«Αντιμετωπίζουμε μια υπαρξιακή πρόκληση», προειδοποίησε ο πρώην επικεφαλής της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι. Στην έκθεσή του τον Σεπτέμβριο, κατέδειξε την αδυναμία τεχνολογικής προόδου ως κεντρικό πρόβλημα.
Μόνο 4 από τις 50 κορυφαίες τεχνολογικές εταιρείες στον κόσμο προέρχονται από την Ευρώπη, παρότι η ήπειρος διαθέτει μεγαλύτερο πληθυσμό και παρόμοιο επίπεδο εκπαίδευσης με τις ΗΠΑ, ενώ συμμετέχει με 21% στο παγκόσμιο ΑΕΠ. Επιπλέον, καμία από τις 10 πρώτες εταιρείες στον τομέα της κβαντικής υπολογιστικής δεν είναι ευρωπαϊκή.
Το πρόβλημα είναι βαθύτερο και καταδεικνύει μια γενικότερη αδυναμία: η Ευρώπη δεν επενδύει αρκετά σε νεοφυείς και ανατρεπτικές εταιρείες που αποτελούν μοχλούς καινοτομίας και κινητήρες της αγοράς. Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, που δημιούργησαν 241 νέες εταιρείες με κεφαλαιοποίηση άνω των 10 δισ. δολαρίων την τελευταία πεντηκονταετία, η Ευρώπη κατάφερε μόλις 14.
Η οικονομία της Ε.Ε. είναι πλέον κατά περίπου 30% μικρότερη από εκείνη των ΗΠΑ και σημειώνει υποτονική ανάπτυξη – μόλις το ένα τρίτο του αμερικανικού ρυθμού τα τελευταία δύο χρόνια. Παρόλα αυτά, η Ευρώπη διαθέτει κορυφαία ερευνητικά πανεπιστήμια και πλούσιο ανθρώπινο κεφάλαιο.
Παραδείγματα επιτυχίας όπως το Spotify και οι fintech εταιρείες Revolut και Klarna δείχνουν ότι υπάρχει δυναμική, ενώ η παρουσία επενδυτικών κεφαλαίων ενισχύθηκε την τελευταία δεκαετία.
Ωστόσο, η ταχύτητα παραμένει πρόβλημα. Οι επιχειρηματίες καταγγέλλουν ότι οι διαδικασίες στην Ευρώπη –από την εξεύρεση χρηματοδότησης έως τη διαχείριση προσωπικού– καθυστερούν υπερβολικά.
Οι ευρωπαϊκές εταιρείες δαπανούν περίπου το 40% των IT προϋπολογισμών τους για να συμμορφώνονται με κανονισμούς, σύμφωνα με έρευνα της Amazon. Τα δύο τρίτα των επιχειρήσεων στην Ευρώπη δεν γνωρίζουν τι απαιτεί από αυτές η νέα νομοθεσία της Ε.Ε. για την τεχνητή νοημοσύνη. Η Meta καθυστέρησε σχεδόν έναν χρόνο την κυκλοφορία του νέου της μοντέλου AI στην Ευρώπη λόγω των ρυθμιστικών εμποδίων. Η ολλανδική εταιρεία Bird, μια από τις πιο επιτυχημένες startups της χώρας, ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να μεταφέρει τη βάση της στις ΗΠΑ, το Ντουμπάι ή αλλού, εξαιτίας των περιορισμών της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για την ΑΙ. «Σταμάτα να ρυθμίζεις, Ευρώπη – μπορεί να είμαστε οι πρώτοι, αλλά δεν θα είμαστε οι τελευταίοι που θα φύγουν», δήλωσε χαρακτηριστικά ο ιδρυτής της, Ρόμπερτ Βις.
