Ο Καζούο Ουέντα και το στοίχημα της Τράπεζας της Ιαπωνίας σε μια χρονιά γεμάτη παγίδες
Σε οποιαδήποτε λίστα με κεντρικούς τραπεζίτες που πιθανόν θα ήθελαν να αφήσουν πίσω τους το «εκρηκτικό» 2025, ο Καζούο Ουέντα της Τράπεζας της Ιαπωνίας αξίζει δικαιωματικά να φιγουράρει στην κορυφή.
Αναμφίβολα, και ο Τζερόμ Πάουελ από τη Fed των ΗΠΑ δεν περνά απαρατήρητος, καθώς δέχεται έντονες πιέσεις από τον Ντόναλντ Τραμπ, που έχει φτάσει στο σημείο να απειλεί ακόμη και με την απόλυσή του. Ωστόσο, η νομισματική πολιτική στις ΗΠΑ φαίνεται πιο καθορισμένη από τα οικονομικά δεδομένα. Όσοι επιμένουν πως η Fed πρέπει να ξεκινήσει μειώσεις επιτοκίων, δεν το κάνουν βάσει οικονομικών ενδείξεων αλλά εξαιτίας της πολιτικής επιρροής του Τραμπ.
Με τον δομικό πληθωρισμό στις ΗΠΑ στο 2,9% και με την προοπτική νέων δασμών να ενισχύει περαιτέρω τις πληθωριστικές πιέσεις, οποιαδήποτε υποχώρηση της Fed θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως αδυναμία και να ενεργοποιήσει τις «ομολόγικές πολιτοφυλακές» — οδηγώντας σε απότομη άνοδο των αποδόσεων των αμερικανικών κρατικών ομολόγων.
Δύσκολες αποφάσεις στην Ιαπωνία
Σε σύγκριση με τη Fed, η συνεδρίαση νομισματικής πολιτικής στο Τόκιο που ολοκληρώνεται σήμερα φαντάζει ακόμη πιο περίπλοκη. Οι περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι η Τράπεζα της Ιαπωνίας (BoJ) πιθανότατα δεν θα προχωρήσει σε κάποια κίνηση. Ωστόσο, υπάρχει το ενδεχόμενο η BoJ να προχωρήσει σε αύξηση των επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης, στο 0,75%, προκειμένου να δείξει στις αγορές ότι η στρατηγική «εξομάλυνσης» της νομισματικής πολιτικής παραμένει ενεργή.
Ο Ουέντα ανησυχεί εύλογα ότι η BoJ βρίσκεται σε παρόμοιο σταυροδρόμι με το 2007, όταν είχε πραγματοποιήσει τελευταία φορά αντίστοιχη αύξηση επιτοκίων. Το 2008, μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers, η Τράπεζα ανέκρουσε πρύμναν, μειώνοντας ραγδαία τα επιτόκια και επιστρέφοντας στην πολιτική της ποσοτικής χαλάρωσης.
Η σκιά του Τραμπ και τα διλήμματα της BoJ
Πρέπει ο Ουέντα να αντιστρέψει την αύξηση επιτοκίων που είχε ξεκινήσει το καλοκαίρι του 2024; Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό, ειδικά από τη στιγμή που η Ιαπωνία έχει εξασφαλίσει συμφωνία για τους δασμούς με τις ΗΠΑ υπό τον Τραμπ.
Η μείωση των δασμών από 35% σε 15% για τα ιαπωνικά προϊόντα, και ιδιαίτερα η αποφυγή των επιπλέον 25% στους Ιάπωνες κατασκευαστές αυτοκινήτων, είναι θετική εξέλιξη. Όμως, η ιαπωνική οικονομία ήδη συρρικνώθηκε κατά 0,2% το πρώτο τρίμηνο, πριν ακόμη εφαρμοστούν οι δασμοί.
Το δεύτερο τρίμηνο αποδείχθηκε ακόμη πιο ζοφερό: οι δασμοί, ο πληθωρισμός και η άνοδος των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων προκάλεσαν τριπλό πλήγμα στην οικονομική δραστηριότητα.
Και στο τρίτο τρίμηνο, οι προοπτικές επιδεινώνονται: η κινεζική οικονομία επιβραδύνει, εξάγοντας πλέον αποπληθωριστικές πιέσεις, ενώ ΗΠΑ και Ευρώπη δεν διαθέτουν τη δυναμική για να στηρίξουν τη ζήτηση για ιαπωνικές εξαγωγές. Έτσι, η Ιαπωνία κινδυνεύει να βρεθεί σε στασιμοπληθωριστική τροχιά — ένα εξαιρετικά δύσκολο περιβάλλον για χάραξη νομισματικής πολιτικής.
Πολιτική αστάθεια και δημοσιονομικά ρίσκα
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη εξαιτίας των πολιτικών εξελίξεων στην Ιαπωνία. Στις εκλογές της 20ής Ιουλίου, το κυβερνών Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα έχασε τον έλεγχο της Άνω Βουλής, με αποτέλεσμα πλέον να μην έχει πλειοψηφία σε καμία από τις δύο Βουλές. Ο πρωθυπουργός Σιγκέρου Ισίμπα αναμένεται να παραιτηθεί, ανοίγοντας τον δρόμο για διαπραγματεύσεις για σχηματισμό κυβερνητικού συνασπισμού.
Το πιθανότερο «αντάλλαγμα» για τη συνεργασία με άλλα κόμματα θα είναι μειώσεις φόρων – ένα ενδεχόμενο που ανησυχεί έντονα την αγορά ομολόγων, καθώς ενδέχεται να φέρει αύξηση του δημοσιονομικού ελλείμματος και διόγκωση του κρατικού χρέους.
Μία από τις επιτυχίες του Ισίμπα μέχρι τώρα ήταν ότι απέφυγε μεγάλα πακέτα στήριξης. Όμως αυτό αναμένεται να αλλάξει. Και μαζί θα αυξηθούν και οι πιέσεις στο ιαπωνικό δημόσιο χρέος, που είναι ήδη από τα υψηλότερα παγκοσμίως.
Οι αγορές προειδοποιούν – και το #JGBCrash γίνεται trend
Οι ενδείξεις είναι ήδη ορατές. Μια πρόσφατη δημοπρασία 40ετών ιαπωνικών κρατικών ομολόγων (JGBs) κατέγραψε τη χαμηλότερη ζήτηση από το 2011. Αντίστοιχα, τον Μάιο, η έκδοση 20ετών ομολόγων ύψους 6,9 δισ. δολαρίων είχε τις χειρότερες επιδόσεις από το 1987. Η διαφορά μεταξύ της μέσης και της χαμηλότερης αποδεκτής τιμής ήταν η πιο αρνητική των τελευταίων 38 ετών.
Όταν το hashtag #JGBCrash γίνεται trend στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η ανησυχία για ένα sell-off στις αγορές ομολόγων είναι έκδηλη. Αν η BoJ προχωρήσει σε αύξηση επιτοκίων την ώρα που το κράτος προωθεί επεκτατική δημοσιονομική πολιτική, το κόστος δανεισμού της Ιαπωνίας ενδέχεται να εκτιναχθεί, επιτείνοντας τον κίνδυνο ύφεσης.
Το δίλημμα του Ουέντα και το μέλλον της νομισματικής πολιτικής
Από την άλλη πλευρά, αν η BoJ εμφανιστεί επιεικής με τον πληθωρισμό και αυτός παραμείνει ξεκάθαρα πάνω από τον στόχο του 2%, τότε ίσως χρειαστεί να επιταχύνει την αυστηροποίηση της νομισματικής της πολιτικής προς το τέλος του 2025 ή ακόμη και το 2026.
Ο Ουέντα βρίσκεται μπροστά σε ένα πολύπλοκο και ασταθές σκηνικό, στο οποίο θα χρειαστεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην οικονομική επιβράδυνση, την πολιτική αβεβαιότητα και τις αγορές που δείχνουν έτοιμες να αντιδράσουν απότομα σε κάθε λάθος βήμα.
Το 2025 ίσως αποδειχθεί η πιο απαιτητική χρονιά για τη σύγχρονη ιστορία της Τράπεζας της Ιαπωνίας — και η κατάληξή της θα καθορίσει όχι μόνο την ιαπωνική οικονομία, αλλά και τις παγκόσμιες αγορές.
