Τα ναυπηγεία και οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα του ναυπηγικού εξοπλισμού στην Ευρώπη κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου προς τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, προειδοποιώντας ότι χωρίς ουσιαστική και έμπρακτη υποστήριξη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η πολυσυζητημένη μετάβαση της βιομηχανίας προς την απανθρακοποίηση κινδυνεύει να μείνει θεωρητική, χωρίς ουσιαστική εφαρμογή στην πράξη.
Μέσα από επίσημη παρέμβαση στη δημόσια διαβούλευση για τον υπό διαμόρφωση κανονισμό “Industrial Decarbonisation Accelerator Act” (IDAA), η SEA Europe — ο ευρωπαϊκός σύνδεσμος ναυπηγείων και κατασκευαστών ναυτιλιακού εξοπλισμού — απευθύνει έκκληση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναγνωρίσει τη ναυπηγική βιομηχανία ως στρατηγικό σύμμαχο της ΕΕ στη διαδικασία της πράσινης μετάβασης. Παράλληλα, ζητά να δοθεί στον κλάδο πλήρης και ισότιμη πρόσβαση σε όλα τα προβλεπόμενα μέσα χρηματοδότησης, ενίσχυσης και πολιτικής στήριξης.
Η SEA Europe επισημαίνει ότι ο συγκεκριμένος τομέας δεν είναι απλώς μία ακόμη βιομηχανική δραστηριότητα στο ευρωπαϊκό βιομηχανικό τοπίο. Αντιθέτως, αποτελεί τον πυρήνα ενός ευρύτερου και πολυεπίπεδου οικοσυστήματος που εκτείνεται από την παραγωγή και συναρμολόγηση εξοπλισμού, μέχρι την ανακατασκευή και την επισκευή πλοίων, την ανάπτυξη τεχνογνωσίας για υπεράκτιες κατασκευές, την ερευνητική και τεχνολογική καινοτομία, καθώς και την κατασκευή πλοίων υψηλής πολυπλοκότητας, όπως τα κρουαζιερόπλοια, τα πολεμικά ή περιπολικά σκάφη. Πέραν των οικονομικών παραμέτρων, το ναυπηγικό σύμπλεγμα διαδραματίζει κομβικό ρόλο και στον τομέα της ασφάλειας, καθώς και στην στρατηγική ανεξαρτησία της ΕΕ από τρίτες δυνάμεις.
Ένα από τα κυριότερα εμπόδια που αντιμετωπίζει ο κλάδος είναι η βραδύτητα και πολυπλοκότητα των διαδικασιών αδειοδότησης για επενδύσεις σε “πράσινες” τεχνολογίες και υποδομές. Πολλά ναυπηγεία αδυνατούν να προχωρήσουν σε τεχνολογικές αναβαθμίσεις ή να εγκαταστήσουν σύγχρονα συστήματα λόγω περιορισμών στη χρήση γης και δυσκίνητων διοικητικών μηχανισμών. Παράλληλα, το αυξημένο κόστος ενέργειας και οι αυστηρές περιβαλλοντικές απαιτήσεις καθιστούν την υλοποίηση πράσινων επενδύσεων ιδιαίτερα δύσκολη, εάν δεν υπάρξει αντίστοιχη χρηματοδοτική διευκόλυνση.
Η SEA Europe εφιστά την προσοχή στον άδικο ανταγωνισμό που υφίστανται τα ευρωπαϊκά ναυπηγεία, καθώς τα ασιατικά — κυρίως της Κίνας και της Νότιας Κορέας — επωφελούνται από κρατικές ενισχύσεις, φθηνή χρηματοδότηση και κρατικά καθοδηγούμενη στρατηγική στήριξη. Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργούνται συνθήκες ανισότητας, που αποτρέπουν την πρόσβαση των ευρωπαϊκών ναυπηγείων σε τραπεζικό δανεισμό και περιορίζουν τις δυνατότητές τους για μακροπρόθεσμες επενδύσεις. Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο δεδομένης της κυκλικής φύσης του ναυπηγικού κλάδου, όπου τα έργα και οι συμβάσεις απαιτούν μεγάλο χρονικό ορίζοντα.
Η SEA Europe προτείνει ένα σαφές και στοχευμένο τετραπλό πλαίσιο πολιτικής για την αντιμετώπιση των προβλημάτων και την ενίσχυση της βιωσιμότητας και ανταγωνιστικότητας του κλάδου:
Επίσημη αναγνώριση της ναυπηγικής βιομηχανίας ως κρίσιμου στρατηγικού τομέα για την πράσινη μετάβαση της Ευρώπης, με αντίστοιχη μεταχείριση σε επίπεδο πολιτικής και χρηματοδότησης.
Απλοποίηση και επίσπευση των αδειοδοτικών διαδικασιών για επενδύσεις σε πράσινες τεχνολογίες και διασφάλιση πρόσβασης σε καθαρή, φθηνή και αξιόπιστη ενέργεια.
Δημιουργία “αγορών-οδηγών” (lead markets) για καινοτόμα πλοία που πληρούν αυστηρές περιβαλλοντικές και τεχνολογικές προδιαγραφές. Οι δημόσιες προμήθειες θα πρέπει να αξιολογούν όχι μόνο την τιμή αλλά και την ανθεκτικότητα, την τεχνολογική καινοτομία και την ευρωπαϊκή προέλευση του εξοπλισμού.
Θέσπιση υποχρεωτικών κριτηρίων για την ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία σε έργα που λαμβάνουν δημόσια ή κοινοτική χρηματοδότηση, ώστε να ενισχύονται ευρωπαϊκοί παραγωγοί και τεχνολογίες.
Έμφαση δίνεται και στα πλοία διπλής χρήσης (dual-use vessels), δηλαδή σκάφη που μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο σε εμπορικές όσο και σε στρατιωτικές αποστολές. Η SEA Europe ζητά τη σύσταση ενός ευέλικτου καταλόγου προτεραιότητας για την ανάπτυξη συγκεκριμένων τύπων πλοίων, όπως παγοθραυστικά, φέρι, ερευνητικά σκάφη, πλοία υποστήριξης υπεράκτιων υποδομών και πλοία μεταφοράς καλωδίων.
Το κεντρικό μήνυμα του ευρωπαϊκού ναυπηγικού κλάδου είναι σαφές: αν η Ευρώπη επιθυμεί να ηγηθεί της πράσινης μετάβασης στη ναυτιλία και τις θαλάσσιες τεχνολογίες, τότε είναι αναγκαίο να διασφαλίσει τη στήριξη και την επιβίωση της δικής της ναυπηγικής βιομηχανίας. Χωρίς ένα ισχυρό, σταθερό και προβλέψιμο θεσμικό πλαίσιο που να δίνει έμφαση στην ευρωπαϊκή τεχνογνωσία, τη βιωσιμότητα και τη συνοχή των αλυσίδων εφοδιασμού, ο κλάδος θα βρεθεί στο περιθώριο, με σημαντικές συνέπειες τόσο για την οικονομία όσο και για τη γεωπολιτική αυτονομία της ΕΕ.
