Οι νέοι αμερικανικοί δασμοί και οι επιπτώσεις τους στις ελληνικές εξαγωγές: Μια περιφερειακή προσέγγιση
Το Παρατηρητήριο Περιφερειακών Πολιτικών παρουσιάζει μια σε βάθος ανάλυση των επιπτώσεων της νέας εμπορικής πολιτικής των Ηνωμένων Πολιτειών στις ελληνικές εξαγωγές, με έμφαση τόσο στο εθνικό όσο και στο περιφερειακό επίπεδο.
Η πρόκληση των δασμών
Η πρόσφατη απόφαση των ΗΠΑ να επιβάλουν δασμούς 20% σε ευρωπαϊκά προϊόντα έχει προκαλέσει κύμα ανησυχίας στις ευρωπαϊκές επιχειρηματικές και εξαγωγικές κοινότητες. Οι δασμοί αυτοί εφαρμόζονται χωρίς διακρίσεις σε όλες τις εισαγωγές από τα κράτη-μέλη της ΕΕ και αναμένεται να πλήξουν ιδιαίτερα εκείνους τους τομείς της παραγωγής που είναι στενά συνδεδεμένοι με την αμερικανική αγορά.
Περιορισμένος άμεσος αντίκτυπος στην ελληνική οικονομία
Παρά τις ευρύτερες ανησυχίες, η άμεση επίδραση των νέων δασμών στην ελληνική οικονομία θεωρείται σχετικά περιορισμένη. Αν και οι εξαγωγές της Ελλάδας προς τις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν παρουσιάσει σταθερή άνοδο τα τελευταία χρόνια, η εξάρτηση της χώρας από την αγορά των ΗΠΑ εξακολουθεί να είναι μικρή. Το 2024, οι ελληνικές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ ανήλθαν σε περίπου 2,41 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί μόλις στο 1% του ΑΕΠ. Αυτό το ποσοστό αποτυπώνει την περιορισμένη άμεση έκθεση της χώρας στις νέες εμπορικές επιβαρύνσεις.
Ωστόσο, ενώ η γενική εικόνα υποδεικνύει μικρό ρίσκο για την ελληνική οικονομία στο σύνολό της, η κατάσταση σε περιφερειακό επίπεδο αποκαλύπτει διαφορετικά επίπεδα ευπάθειας.
Περιφέρειες με υψηλή έκθεση στην αμερικανική αγορά
Αν και σε εθνική κλίμακα μόλις το 4,2% των εξαγωγών της χώρας κατευθύνεται στις ΗΠΑ, σε ορισμένες Περιφέρειες το ποσοστό αυτό είναι σημαντικά υψηλότερο. Η Στερεά Ελλάδα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς το 15,4% των εξαγωγών της απευθύνεται στην αμερικανική αγορά — ποσοστό που ξεπερνά κατά πολύ τον εθνικό μέσο όρο. Ανάλογα υψηλή εξάρτηση εμφανίζουν η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη (9,1%), η Πελοπόννησος (6,9%), η Δυτική Ελλάδα (5,6%) και το Νότιο Αιγαίο (5,4%).
Αντίθετα, περιοχές όπως η Αττική και τα Ιόνια Νησιά διατηρούν πιο περιορισμένη εμπορική σχέση με τις ΗΠΑ, με ποσοστά εξαγωγών κάτω του 2,5%, γεγονός που τις καθιστά λιγότερο ευάλωτες στις επιπτώσεις των νέων δασμών.
Ανάγκη για στοχευμένες περιφερειακές πολιτικές
Οι παραπάνω διαφοροποιήσεις αναδεικνύουν τη σημασία της γεωγραφικής διάστασης στην ανάλυση των επιπτώσεων. Περιφέρειες με έντονη παρουσία στην αγορά των ΗΠΑ κινδυνεύουν να δεχθούν μεγαλύτερες πιέσεις, ιδίως εφόσον οι δασμοί στοχεύουν προϊόντα που αποτελούν βασικά εξαγώγιμα αγαθά. Αντίθετα, Περιφέρειες με ευρύτερη γεωγραφική στόχευση ή εξειδίκευση σε αγορές εκτός ΗΠΑ ενδέχεται να παραμείνουν περισσότερο προστατευμένες.
Σε αυτό το πλαίσιο, καθίσταται απαραίτητη η χάραξη και εφαρμογή περιφερειακών πολιτικών στήριξης, οι οποίες να ανταποκρίνονται στις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Η ενίσχυση της εξαγωγικής διαφοροποίησης, η υποστήριξη επιχειρήσεων με μεγάλη έκθεση στην αμερικανική αγορά και η προώθηση νέων προορισμών εξαγωγών αποτελούν βασικά εργαλεία για την ενδυνάμωση της οικονομικής ανθεκτικότητας των Περιφερειών.
Η δυναμική των εξαγωγών σε αριθμούς
Το 2023, οι ελληνικές εξαγωγές ανήλθαν σε 50,4 δισ. ευρώ, σημειώνοντας μείωση κατά 8,3% σε σχέση με το 2022. Ωστόσο, η συνολική πορεία της πενταετίας (2019–2023) ήταν ιδιαίτερα θετική, με άνοδο της τάξεως του 56,1%, υποδηλώνοντας τη συνεχιζόμενη ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας της ελληνικής παραγωγής.
Σε επίπεδο Περιφερειών, η Αττική διατηρεί τον ηγετικό ρόλο, με 28 δισ. ευρώ εξαγωγών, παρόλο που κατέγραψε ετήσια μείωση 8,4%. Η Κεντρική Μακεδονία ακολουθεί με 7,9 δισ. ευρώ και πιο ήπια πτώση (-1,8%).
Στον αντίποδα, η Πελοπόννησος παρουσίασε τη μεγαλύτερη ετήσια πτώση (-26,2%), γεγονός που περιόρισε τη συνολική πενταετή της επίδοση στο 19,8%. Εντυπωσιακές ήταν οι επιδόσεις των Ιονίων Νήσων (+319,1%), της Κρήτης (+97,9%), της Ηπείρου (+75,0%) και της Δυτικής Ελλάδας (+79,0%), οι οποίες ενίσχυσαν ουσιαστικά την εξαγωγική τους βάση.
Το Νότιο Αιγαίο, αν και παρουσίασε πενταετή αύξηση (+84%), κατέγραψε ισχυρή ετήσια κάμψη (-30,4%). Το Βόρειο Αιγαίο ανέκαμψε σημαντικά το 2023 (+42,3%), όμως παραμένει κάτω από τα επίπεδα του 2019 (-38,9%).
Συμπεράσματα και προοπτικές
Παρά τη συγκυριακή επιβράδυνση, η εξωστρέφεια της ελληνικής οικονομίας παρουσιάζει συνολικά ενισχυμένη δυναμική. Η ανομοιογενής γεωγραφική κατανομή των εξαγωγικών επιδόσεων επιβάλλει την υιοθέτηση στοχευμένων, ευέλικτων και περιφερειακά προσαρμοσμένων πολιτικών.
Η ενίσχυση της καινοτομίας, η διαφοροποίηση των εξαγωγικών αγορών και η ενδυνάμωση των διασυνδέσεων μεταξύ περιφερειακής παραγωγής και παγκόσμιας ζήτησης αποτελούν καθοριστικά στοιχεία για μια βιώσιμη στρατηγική εξωστρέφειας, ικανή να θωρακίσει τις ελληνικές Περιφέρειες από μελλοντικές εμπορικές προκλήσεις.
