Προειδοποίηση από την Ε.Ε. για το αναπτυξιακό μοντέλο της Ελλάδας – Υπερβολική εξάρτηση από εισαγόμενα προϊόντα
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εκπέμπει σήμα κινδύνου για τις διαρθρωτικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας, θέτοντας ως επιτακτική την ανάγκη επανεξέτασης του παραγωγικού μοντέλου της χώρας. Βασική ανησυχία αποτελεί η συνεχιζόμενη εξάρτηση από την κατανάλωση αγαθών που προέρχονται από το εξωτερικό.
Προβληματισμός της Κομισιόν: Ανθεκτικότητα με αδύναμα θεμέλια
Παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί στον δημοσιονομικό τομέα, η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά ζητήματα δομικού χαρακτήρα. Κύριο πρόβλημα εντοπίζεται στο σταθερά ελλειμματικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο αναδεικνύει τη δομική εξάρτηση της ελληνικής οικονομίας από εισαγόμενες πρώτες ύλες και καταναλωτικά αγαθά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην πρόσφατη ανάλυσή της (13 Μαΐου), τονίζει πως το υφιστάμενο οικονομικό μοντέλο δεν προσφέρει επαρκή ανθεκτικότητα απέναντι σε εξωτερικές πιέσεις.
Οι αγορές και οι θεσμοί εκπέμπουν σήμα κινδύνου
Την ίδια αγωνία συμμερίζονται τόσο παραγωγικοί φορείς στην Ελλάδα όσο και διεθνείς οργανισμοί αξιολόγησης, οι οποίοι αν και αναγνωρίζουν πρόοδο, εντοπίζουν μία «χαλαρή» παραγωγική βάση. Τα επίσημα στοιχεία καταδεικνύουν πως η εσωτερική παραγωγή είναι ανεπαρκής, με συνέπεια να καλύπτονται ακόμη και στοιχειώδεις ανάγκες μέσω εισαγωγών. Με τις διεθνείς τιμές της ενέργειας να έχουν σταθεροποιηθεί, η επιδείνωση του εμπορικού ισοζυγίου τροφοδοτείται πλέον από άλλους τομείς, όπως ο πρωτογενής τομέας, ο τουρισμός και η αύξηση των επενδύσεων.
Η αλυσίδα της εξάρτησης
Η Κομισιόν, στην αναλυτική της επισκόπηση για το 2025, προβλέπει ικανοποιητικούς ρυθμούς ανάπτυξης για την Ελλάδα (2,3% το 2025, 2,2% το 2026), αλλά επισημαίνει πως αυτή η μεγέθυνση στηρίζεται κυρίως σε εσωτερική κατανάλωση και σε επενδύσεις που συνοδεύονται από εισαγωγές. Αυτό δημιουργεί έναν αυτοτροφοδοτούμενο κύκλο, όπου για να αναπτυχθεί η οικονομία, απαιτείται όλο και περισσότερη εισαγόμενη τεχνολογία και εξοπλισμός, μειώνοντας την καθαρή συμβολή των εξαγωγών και της παραγωγής στην ανάπτυξη.
Μειωμένη εγχώρια προστιθέμενη αξία
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογραμμίζει πως σημαντικό ποσοστό των εξαγωγών της Ελλάδας προϋποθέτει εισαγωγή πρώτων υλών ή ενδιάμεσων προϊόντων, περιορίζοντας έτσι την πραγματική εγχώρια προστιθέμενη αξία. Το γεγονός αυτό εντείνει την αδυναμία του παραγωγικού μοντέλου και καθιστά την οικονομία λιγότερο ανταγωνιστική. Ανάλογες διαπιστώσεις κάνουν και οι οίκοι Moody’s και Fitch, επισημαίνοντας πως η συνεχής διεύρυνση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών αποτελεί μόνιμο πρόβλημα, παρά τις βελτιώσεις σε άλλους δείκτες.
Ζούμε πάνω από τις δυνατότητές μας
Το Ελεγκτικό Συνέδριο προχωρά ακόμη πιο μακριά, εκτιμώντας πως η Ελλάδα εξακολουθεί να λειτουργεί «πάνω από τις δυνατότητές της», εφόσον το παραγωγικό της δυναμικό δεν αρκεί για να καλύψει τις ανάγκες της. Ως λύση προτείνεται η ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, η αναβάθμιση της ποιότητας και της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών εξαγωγών, η μείωση της εξάρτησης από το εξωτερικό και η ταυτόχρονη αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρει η πράσινη μετάβαση και η ψηφιοποίηση.
Επιστροφή στις πληγές του παρελθόντος;
Η παρούσα κατάσταση θυμίζει σε πολλούς την κρίσιμη περίοδο του 2009, όπου η Ελλάδα αντιμετώπιζε παράλληλα υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα (15,2%) και τεράστιο έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (11%). Παρότι σήμερα η εικόνα είναι διαφορετική –με σταθεροποιημένα δημόσια οικονομικά και δημοσιονομικό πλεόνασμα– το εξωτερικό έλλειμμα επιστρέφει δυναμικά, φθάνοντας το 6,4% του ΑΕΠ το 2024, χωρίς να αναμένεται ουσιαστική αποκλιμάκωση μεσοπρόθεσμα.
Οι χαμηλοί μισθοί συνδέονται με την παραγωγικότητα
Ο πρόεδρος του ΣΕΒ Σπύρος Θεοδωρόπουλος συνδέει ευθέως την αδυναμία αύξησης των αποδοχών με τη χαμηλή παραγωγικότητα, υπογραμμίζοντας πως το οικονομικό πρόβλημα δεν είναι μόνο δημοσιονομικό αλλά και διαρθρωτικό. Όπως επισημαίνει, χωρίς ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, δεν μπορούν να υπάρξουν ουσιαστικές αυξήσεις στους μισθούς. Η παραγωγικότητα στην Ελλάδα φτάνει μόλις τα 38 ευρώ ανά ώρα, όταν στη Γερμανία είναι 80 και στη Δανία 151 ευρώ ανά ώρα εργασίας.
Αγροτική παραγωγή σε κρίση
Τα πιο πρόσφατα δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ για το πρώτο τρίμηνο του 2025 αποκαλύπτουν ότι το εμπορικό έλλειμμα παραμένει σε υψηλά επίπεδα (15,1 δισ. ευρώ). Μάλιστα, σε βασικά είδη διατροφής –όπως τα φρούτα και τα λαχανικά– η χώρα στηρίζεται σε εισαγωγές, παρότι διαθέτει ισχυρή αγροτική παράδοση. Οι εισαγωγές τροφίμων τον Μάρτιο ξεπέρασαν τις εξαγωγές, φέρνοντας στο φως το παράδοξο: η «καρδιά» της μεσογειακής διατροφής καλύπτεται από ξένες αγορές.
Κλιματική κρίση και παραγωγικό κενό
Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει περαιτέρω την κατάσταση. Η αύξηση των θερμοκρασιών και η μειωμένη διαθεσιμότητα νερού έχουν πλήξει σοβαρά την παραγωγή – με χαρακτηριστικό παράδειγμα τα εγκαταλελειμμένα χωράφια στην Κρήτη λόγω της καταστροφής της σοδειάς. Το έλλειμμα στην εγχώρια παραγωγή καλύπτεται μέσω εισαγωγών, επιβαρύνοντας περαιτέρω το εμπορικό ισοζύγιο.
Θερμοκηπιακές επενδύσεις: μέτρο σε βάθος χρόνου
Θετικό βήμα αποτελεί το πρόγραμμα ενίσχυσης θερμοκηπίων, συνολικού ύψους 600 εκατ. ευρώ, που παρέχει γενναίες επιδοτήσεις έως και 70%. Ωστόσο, τα αποτελέσματά του αναμένεται να φανούν μετά το 2026, ενώ το έλλειμμα πιέζει ήδη την οικονομία. Η αναντιστοιχία αυτή δείχνει την ανάγκη για άμεσες λύσεις πέρα από τον μεσοπρόθεσμο σχεδιασμό.
Τουρισμός χωρίς ελληνικά προϊόντα
Αξιοσημείωτο είναι πως ο τουρισμός –παρά τις σημαντικές του επιδόσεις– δεν ενισχύει επαρκώς την εγχώρια παραγωγή, καθώς πολλά από τα προϊόντα που προσφέρονται στους επισκέπτες είναι εισαγόμενα. Το ίδιο ισχύει και για τον κλάδο της εστίασης, όπου παρατηρείται αυξανόμενη προτίμηση σε φθηνά τυροκομικά προϊόντα από το εξωτερικό, εις βάρος των ελληνικών.
Οι εξαγωγές οδηγούν σε ακρίβεια
Η αυξημένη ζήτηση για ελληνικά προϊόντα στο εξωτερικό, αν και ευνοεί τους εξαγωγείς, επιβαρύνει την εσωτερική αγορά. Το φαινόμενο αυτό είναι έντονο στο ελαιόλαδο, το οποίο πωλείται στην εγχώρια αγορά σε υπερδιπλάσιες τιμές συγκριτικά με το 2023. Το ίδιο μοτίβο παρατηρείται και σε άλλα προϊόντα, με τους καταναλωτές να επωμίζονται το βάρος της υψηλής εξαγωγικής δραστηριότητας.
Η ανάγκη για αλλαγή πλεύσης
Τα δεδομένα υποδεικνύουν επιτακτικά την ανάγκη ριζικού επανασχεδιασμού του αναπτυξιακού μοντέλου της χώρας. Η πτώση των εξαγωγών και η αύξηση των εισαγωγών στο πρώτο τρίμηνο του 2025 (με το εμπορικό έλλειμμα να φτάνει τα 3,04 δισ. ευρώ τον Μάρτιο) επιβεβαιώνουν πως η Ελλάδα εξαρτάται έντονα από εισαγωγές, ειδικά σε τεχνολογικά και βιομηχανικά προϊόντα.
