Η θητεία του Τζερόμ Πάουελ ως επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Federal Reserve – Fed) ολοκληρώνεται τον Μάιο του 2026. Αυτό σημαίνει ότι, εφόσον ο Ντόναλντ Τραμπ επανεκλεγεί στην προεδρία, θα έχει την ευκαιρία να τοποθετήσει έναν νέο πρόεδρο της Fed, σύμφωνα με τις πολιτικές του προτιμήσεις. Η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να έχει σημαντικές συνέπειες: αν ο επόμενος πρόεδρος της Fed επιλεγεί αποκλειστικά με κομματικά ή προσωπικά κριτήρια, τίθεται υπό αμφισβήτηση η θεσμική ανεξαρτησία της Κεντρικής Τράπεζας. Η απώλεια αυτής της ανεξαρτησίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρές οικονομικές αναταράξεις, όχι μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο.
Εφόσον η Fed καταστεί εργαλείο της εκτελεστικής εξουσίας, είναι πολύ πιθανό να εφαρμοστεί μια επιθετικά επεκτατική νομισματική πολιτική, με στόχο τη μείωση των επιτοκίων ανεξαρτήτως των πραγματικών αναγκών της οικονομίας. Ακόμα και ο Κέβιν Χάσετ, στέλεχος που βρίσκεται ψηλά στις επιλογές του Τραμπ για τη διαδοχή του Πάουελ, έχει εκφράσει την άποψη πως μια Fed που δεν λειτουργεί ανεξάρτητα αποτελεί «συνταγή» για υψηλό πληθωρισμό και γενικευμένη οικονομική οδύνη. Το μεγαλύτερο πρόβλημα που προκύπτει σε βάθος χρόνου είναι ο κίνδυνος η οικονομία των ΗΠΑ να εισέλθει σε τροχιά μόνιμης αστάθειας και στασιμότητας.
Η απώλεια εμπιστοσύνης προς το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα μπορεί να πυροδοτήσει κρίσεις που θα διαχυθούν και σε άλλα σημεία του πλανήτη, προκαλώντας παγκόσμια χρηματοπιστωτική αναταραχή. Αν παράλληλα αποδυναμωθεί και το δολάριο, το παγκόσμιο νόμισμα αναφοράς, ενδέχεται να ενισχυθεί η θέση των κρυπτονομισμάτων ως εναλλακτική λύση. Αυτό θα επιταχύνει τη διαδικασία αλλαγής στην παγκόσμια οικονομική ισορροπία, μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους από τις ΗΠΑ προς χώρες όπως η Κίνα, η Ρωσία και η Ινδία. Δεν είναι τυχαίο πως το ζήτημα αυτό κυριάρχησε στη σύνοδο κορυφής στο Πεκίνο, με τη συμμετοχή ηγετών από τα προαναφερθέντα κράτη αλλά και από τη Βόρεια Κορέα.
Η φύση του δολαρίου και ο ρόλος της Fed
Ένα συχνό λάθος στην κατανόηση της νομισματικής πολιτικής είναι η αντίληψη ότι τα δολάρια αντιστοιχούν απλώς σε χαρτονομίσματα και ότι η αύξηση της προσφοράς χρήματος σημαίνει… περισσότερο χαρτί. Η σωστή προσέγγιση είναι να δούμε το δολάριο ως μια λογιστική εγγραφή: όταν το Υπουργείο Οικονομικών εκδίδει ομόλογα και τα αγοράζει η Fed, η τελευταία πιστώνει τον λογαριασμό του Υπουργείου, δημιουργώντας έτσι ένα «γραμματίο» που αντιστοιχεί σε κρατικό χρέος. Αυτά τα γραμμάτια κυκλοφορούν και αποπληρώνονται μελλοντικά, όταν φτάσουν στην ωρίμανση.
Οι εμπορικές τράπεζες που συμμετέχουν στο σύστημα της Fed υποχρεούνται να διατηρούν συγκεκριμένα αποθεματικά. Ανάλογα με τη νομισματική πολιτική της Fed, το επιτόκιο των διατραπεζικών δανείων – τα λεγόμενα ομοσπονδιακά κεφάλαια – μεταβάλλεται μέσω αγοραπωλησιών κρατικών τίτλων. Όταν η Fed αγοράζει τίτλους, αυξάνεται η ρευστότητα, πέφτουν τα επιτόκια και ενθαρρύνεται ο δανεισμός.
Οι κίνδυνοι που απορρέουν από την απώλεια ανεξαρτησίας της Fed
Η ανάμιξη της πολιτικής εξουσίας στην κεντρική τράπεζα συνεπάγεται πολλαπλές απειλές:
Κίνδυνος τραπεζικού πανικού: Αν οι πολίτες ανησυχήσουν ότι οι καταθέσεις τους δεν είναι ασφαλείς, ενδέχεται να αποσύρουν μαζικά τα χρήματά τους, προκαλώντας τραπεζικές καταρρεύσεις, όπως συνέβη το 2023 με τη Silicon Valley Bank.
Πληθωριστικές πιέσεις: Η υπερβολική επέκταση της νομισματικής βάσης, όταν δεν συνοδεύεται από αύξηση της παραγωγής, οδηγεί αναπόφευκτα σε πληθωρισμό, δηλαδή σε μείωση της αγοραστικής δύναμης του χρήματος.
Συστημικός κίνδυνος: Η χαλαρή νομισματική πολιτική και τα χαμηλά επιτόκια ευνοούν την υπερβολική ανάληψη ρίσκου και την αλληλεξάρτηση στον χρηματοπιστωτικό τομέα. Ένα ατυχές γεγονός μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές χρεοκοπίες.
Αθέτηση χρέους: Το ενδεχόμενο το Υπουργείο Οικονομικών να μην εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του δεν είναι πλέον θεωρητικό. Η απειλή αυτή ενισχύθηκε το 2023, όταν το Κογκρέσο καθυστέρησε να αυξήσει το όριο του χρέους, ενώ η Moody’s προχώρησε αργότερα σε υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας των ΗΠΑ.
Διεθνής νομισματική αποδυνάμωση: Το δολάριο έχει κερδίσει την εμπιστοσύνη των παγκόσμιων αγορών ως σταθερό νόμισμα. Αν όμως κλονιστεί η αξιοπιστία των ΗΠΑ, τότε ο ρόλος του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος τίθεται υπό απειλή.
Ο Τραμπ και η Fed
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα εκφράσει τη δυσαρέσκειά του προς τη Fed, κατηγορώντας την ότι κρατά τα επιτόκια πολύ υψηλά. Έχει πιέσει για την παραίτηση του Πάουελ και έχει προσπαθήσει να απομακρύνει μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, όπως τη Λίζα Κουκ. Πρόσφατα μάλιστα διόρισε τον Στίβεν Μιράν σε κενή θέση στο ΔΣ της Fed, διατηρώντας του τη δυνατότητα πρόσβασης στον Λευκό Οίκο.
Αν τελικά ο έλεγχος της Fed περάσει στον πρόεδρο, η κεντρική τράπεζα ενδέχεται να μετατραπεί σε όργανο πολιτικών σκοπιμοτήτων. Αυτό θα ενισχύσει τους ήδη υπάρχοντες κινδύνους. Παρότι η Fed στοχεύει τόσο στη σταθερότητα των τιμών όσο και στη χαμηλή ανεργία, η αποστολή της περιλαμβάνει και την πρόληψη χρηματοοικονομικών κρίσεων. Όπως δήλωσε και ο Μπεν Μπερνάνκι, η ρυθμιστική λειτουργία της Fed είναι εξίσου κρίσιμη με τη νομισματική πολιτική.
