Στοχευμένα μέτρα για την υποστήριξη των εξαγωγικών κλάδων που επηρεάζονται από εμπορικές αναταράξεις
Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή, σε πρόσφατη μελέτη του, προτείνει την υιοθέτηση εξειδικευμένων παρεμβάσεων για τη στήριξη των ελληνικών εξαγωγικών κλάδων που πλήττονται από δυσμενείς εμπορικές εξελίξεις, όπως για παράδειγμα οι δασμοί που έχουν επιβάλει οι Ηνωμένες Πολιτείες. Στόχος είναι να μετριαστούν οι επιπτώσεις που προκαλούνται από τέτοιες εξωτερικές αναταράξεις στις ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις.
Η μελέτη επισημαίνει την ανάγκη για αναπροσανατολισμό των εξαγωγικών δραστηριοτήτων σε νέες διεθνείς αγορές, την εφαρμογή προσωρινών μέτρων ανακούφισης για τις επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, καθώς και την ενίσχυση της πρόσβασής τους σε χρηματοδότηση, κυρίως για εκείνες που στερούνται επαρκούς ρευστότητας.
Ανάλυση της επίδρασης των αμερικανικών δασμών
Η έρευνα επικεντρώνεται στους πρόσθετους δασμούς που είχαν επιβάλει οι ΗΠΑ κατά την περίοδο 2018-2019, στο πλαίσιο της εμπορικής πολιτικής της κυβέρνησης Τραμπ. Διαπιστώνεται ότι οι ελληνικές εξαγωγές επηρεάστηκαν με ανομοιόμορφο τρόπο, καθώς ορισμένοι κλάδοι σημείωσαν υποχώρηση, κάποιοι κατάφεραν να ανακάμψουν ή και να ενισχυθούν, ενώ άλλοι δεν παρουσίασαν αξιόλογη μεταβολή.
Η μελέτη εξετάζει 20 βασικούς εξαγωγικούς κλάδους που δραστηριοποιούνται στην αμερικανική αγορά. Το έτος 2024, οι εξαγωγές αυτών των κλάδων ανήλθαν στα 1,98 δισεκατομμύρια ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 76% των συνολικών ελληνικών εξαγωγών προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ποιοι τομείς επλήγησαν και ποιοι παρουσίασαν ανθεκτικότητα
Από τα κύρια ευρήματα της μελέτης προκύπτει ότι:
Οκτώ κλάδοι, όπως το τσιμέντο, τα ψάρια, οι ηλεκτρικές συσκευές και τα παρασκευασμένα φρούτα, εμφάνισαν σημαντική μείωση των εξαγωγών, με τις απώλειες να κυμαίνονται από 15% έως και 85%.
Πέντε κλάδοι, όπως το αργίλιο, τα νωπά φρούτα και τα φαρμακευτικά προϊόντα, σημείωσαν αύξηση εξαγωγών, υποδηλώνοντας είτε επιτυχή προσαρμογή είτε περιορισμένο επηρεασμό από τα μέτρα.
Τέσσερις τομείς, ανάμεσα στους οποίους περιλαμβάνονται ο χάλυβας και τα προϊόντα αεροπλοΐας, δεν εμφάνισαν σημαντικές διακυμάνσεις.
Η γενική εικόνα των ελληνικών εξαγωγών προς τις ΗΠΑ
Παρά το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιπροσωπεύουν μόλις το 5% των συνολικών ελληνικών εξαγωγών και περίπου το 1% του ΑΕΠ, παραμένουν ο σημαντικότερος εξαγωγικός προορισμός εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η αξία των ελληνικών εξαγωγών προς τις ΗΠΑ έχει αυξηθεί αισθητά από το 2000 – όταν ήταν περίπου 630 εκατομμύρια ευρώ – φτάνοντας το 2024 στα 2,6 δισεκατομμύρια ευρώ.
Ωστόσο, κατά την περίοδο εφαρμογής των πρόσθετων δασμών, η αξία των εξαγωγών μειώθηκε, τόσο λόγω των ίδιων των δασμών όσο και εξαιτίας παράλληλων δυσμενών εξελίξεων, όπως η πανδημία COVID-19 και η μεταβλητότητα των νομισματικών ισοτιμιών. Συγκεκριμένα, το 2020, οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ ανήλθαν σε 1,3 δισ. ευρώ, ενώ το σύνολο των ελληνικών εξαγωγών παγκοσμίως διαμορφώθηκε στα 35,1 δισ. ευρώ, σε σύγκριση με 1,6 δισ. ευρώ και 39,5 δισ. ευρώ αντίστοιχα το 2018.
Εξαγωγικές επιδόσεις ανά κατηγορία προϊόντων
Η μελέτη παραθέτει τις μέσες ετήσιες αξίες εξαγωγών προς τις ΗΠΑ για την περίοδο 2000–2024 (σε εκατομμύρια ευρώ) για τους εξής 20 κλάδους:
Ψάρια: 18,4
Λαχανικά: 1
Φρούτα: 14
Ροφήματα: 1
Ελαιούχοι καρποί: 2
Παρασκευασμένα λαχανικά/φρούτα (εκτός ελιών): 60
Κρασί: 10
Τσιμέντο: 65
Ορυκτά καύσιμα: 320
Φαρμακευτικά: 2
Δομικά υλικά: 23
Χάλυβας: 7
Κατασκευές από χάλυβα: 74
Αργίλιο: 80
Μηχανήματα: 28,3
Ηλεκτρικές συσκευές: 71,8
Προϊόντα αεροπλοΐας: 57,5
Ελιές: 100
Ελαιόλαδο: 30
Φέτα: 27
Προτάσεις πολιτικής στήριξης από το Γραφείο Προϋπολογισμού
Η μελέτη καταλήγει με σειρά στοχευμένων πολιτικών προτάσεων για την ενίσχυση των ευάλωτων εξαγωγικών κλάδων:
Παροχή άμεσης στήριξης σε εξαγωγικούς τομείς που πλήττονται εντονότερα.
Διεύρυνση των εξαγωγικών αγορών πέραν των παραδοσιακών, με επίγνωση του σχετικού κόστους.
Ενίσχυση των χρηματοδοτικών εργαλείων με βάση τις πραγματικές ταμειακές ροές των επιχειρήσεων, κυρίως για όσες έχουν περιορισμένη πρόσβαση σε δανεισμό.
Ενεργοποίηση του τραπεζικού συστήματος και της Ελληνικής Εταιρείας Εξαγωγικών Πιστώσεων για την παροχή εγγυήσεων, ασφάλισης εξαγωγών και χορήγηση δανείων.
Θέσπιση προσωρινών μέτρων ανακούφισης, όπως ελαφρύνσεις στο μη μισθολογικό κόστος και στη δαπάνη ενέργειας, ώστε να διασφαλιστεί η συνέχιση της παραγωγικής δραστηριότητας και της απασχόλησης.
Χρηματοδοτικά και φορολογικά κίνητρα για να απορροφηθεί το κόστος των δασμών χωρίς επιβάρυνση των τελικών καταναλωτών.
Εκπαίδευση και κατάρτιση εργαζομένων, για την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων.
Τέλος, η μελέτη καταλήγει ότι, μολονότι οι αμερικανικοί δασμοί δεν είχαν ως αποτέλεσμα μια γενικευμένη κατάρρευση των ελληνικών εξαγωγών, η ετερογενής επίδρασή τους ανά κλάδο επιβάλλει την υιοθέτηση ευέλικτων και εξειδικευμένων πολιτικών στήριξης. Αυτές κρίνονται αναγκαίες ώστε να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας απέναντι σε μελλοντικές εμπορικές αναταράξεις.
