του Δημήτρη Καραβασίλη, CEO & Founder DK CONSULTANTS GROUP
Η εξαγωγική δραστηριότητα της Ελλάδας παραμένει σε αρκετά χαμηλό επίπεδο, δεδομένων των συγκριτικών πλεονεκτημάτων που διαθέτει, κυρίως λόγω της γεωγραφικής θέσης της χώρας και των δυνατοτήτων της οικονομίας της. Συγκρίνοντας τις επιδόσεις των ελληνικών εξαγωγών με αυτές των κρατών – μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρατηρείται πως, παρά τις πολλαπλές προσπάθειες που έχουν γίνει για την ενίσχυσή τους, εξακολουθούν να υστερούν σε σημαντικό βαθμό.
Πιο αναλυτικά, οι ελληνικές εξαγωγές μειώθηκαν σημαντικά κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης, γεγονός που οφείλεται τόσο στην ίδια την κρίση, όσο και στην επιβολή των μέτρων του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και των capital controls που εμπόδισαν την εξαγωγική δραστηριότητα της επιχειρηματικής κοινότητας.
Η πολύ χαμηλή έως καχεκτική επίδοση των ελληνικών εξαγωγών αντικατοπτρίζεται στην χαμηλή συμμετοχή τους στο ΑΕΠ, η οποία, την τελευταία δεκαετία υπολογίζεται κατά μέσο όρο σε 31,8%. Παρά την ανοδική τάση του ποσοστού συμβολής των εξαγωγών ως προς το ΑΕΠ, τα αποτελέσματα δεν είναι αρκετά ενθαρρυντικά, καθώς το υψηλό ποσοστό των εξαγωγών/ΑΕΠ οφείλεται κυρίως στη μείωση του συνολικού ΑΕΠ της χώρας και όχι τόσο στην αύξηση των συνολικών εξαγωγών της.
Επίσης, φαίνεται πως η χαμηλή εξαγωγική δραστηριότητα της Ελλάδας, ευθύνεται για το χρόνιο ελλειμματικό εμπορικό ισοζύγιο, παρόλο που έχουν παρατηρηθεί σημαντικές προσπάθειες ανάκαμψης, με τις εξαγωγές να παρουσιάζουν αξιοσημείωτη άνθηση το 2019, οδηγώντας σε πλεονασματικό εμπορικό ισοζύγιο αγαθών και υπηρεσιών. Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί πως το εμπορικό ισοζύγιο αγαθών παρουσιάζεται ελλειμματικό καθ’ όλη την εξεταζόμενη περίοδο.
Διαχρονικά ο τριτογενής τομέας, συνεισφέρει στο μεγαλύτερο ποσοστό των συνολικών εξαγωγών, παρέχοντας υψηλής αξίας υπηρεσίες, κυρίως χάρη στο ανθρώπινο δυναμικό της Ελλάδας. Κατά συνέπεια το πλεόνασμα που προέκυψε στο εμπορικό ισοζύγιο αγαθών και υπηρεσιών, οφείλεται στην υψηλή εξαγωγική δραστηριότητα του τριτογενούς τομέα.
Η εμφάνιση της πανδημίας του COVID – 19, περιόρισε την ενθαρρυντική πορεία του πλεονασματικού εμπορικού ισοζυγίου, με την σημαντικότερη συρρίκνωση να παρουσιάζεται στις εξαγωγές των υπηρεσιών. Το γεγονός αυτό, αποδεικνύει την ευαισθησία του συγκεκριμένου κλάδου σε εξωτερικούς παράγοντες, όπως είναι η υγειονομική κρίση που μαστίζει τόσο την ελληνική, όσο και την παγκόσμια αγορά. Σε αντίθεση με τον τριτογενή τομέα, η εξαγωγική δραστηριότητα των αγαθών (χωρίς τα πετρελαιοειδή) επέδειξε ανθεκτικότητα, καθώς το 2020 συνέχισε να παρουσιάζει ανοδική πορεία.
Μετά το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα, πραγματοποιήθηκαν διάφορες δράσεις με στόχο την αναδιάρθρωση της οικονομίας και τον επαναπροσδιορισμό της στρατηγικής ανάπτυξης των εξαγωγών. Οι δράσεις αυτές αποσκοπούν κυρίως στην προώθηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της Ελλάδας, στην ανάπτυξη της εξωστρέφειας, καθώς και στην προσέλκυση Άμεσων Ξένων Επενδύσεων.
Οι δράσεις που έχουν λάβει χώρα για την ενίσχυση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας, φαίνεται πως μέχρι στιγμής δεν έχουν επιφέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα. Επιπλέον, τα νέα δεδομένα που επέφερε η πανδημία του COVID-19 ανέδειξαν τις παθογένειες του παγκόσμιου εμπορικού συστήματος, καθιστώντας αναγκαία την αναπροσαρμογή και τον επαναπροσδιορισμό του εξαγωγικού στρατηγικού πλάνου της πολιτείας και των επιχειρήσεων και όχι απλά την ψηφιοποίηση των εργαλείων που ήδη διαθέτουν.
Η ελληνική επιχειρηματικότητα πρέπει αν μη τι άλλο, να διεισδύσει στα νέα κανάλια διανομής και να προσαρμοστεί στις εξελίξεις που προκύπτουν σε παγκόσμιο επίπεδο. Έτσι, είναι ζωτικής σημασίας η δραστηριοποίηση μέσω του ηλεκτρονικού εμπορίου, που έχει αυξηθεί ραγδαία κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Αυτό θα επιτευχθεί πιο αποτελεσματικά μέσω της στενής παρακολούθησης των μεταβολών του δυναμικού οικονομικού περιβάλλοντος και των τάσεων που προκύπτουν στις διάφορες αγορές.
Επίσης, καθοριστικός παράγοντας ανάπτυξης της εξωστρέφειας είναι η καθίδρυση του brand name “Ελλάδα”, το οποίο θα συμβάλλει αδιαμφισβήτητα στην ουσιαστική τοποθέτηση και ανάδειξη των ποιοτικών ελληνικών αγαθών και υπηρεσιών στο παγκόσμιο οικονομικό στερέωμα. Η στοχευμένη προώθηση και προβολή είναι σημαντικό να πραγματοποιηθεί από εξειδικευμένους φορείς με την κατάλληλη εμπειρία, ενώ ταυτόχρονα απαραίτητη θεωρείται η χάραξη στρατηγικής τόσο ανά προϊόν όσο και ανά υπηρεσία αναλόγως με την αγορά – στόχο.
Επιπλέον, οι νέες τεχνολογικές εξελίξεις έχουν οδηγήσει σε ένα νέο αυτοματοποιημένο περιβάλλον, το οποίο καθιστά τόσο την παραγωγή όσο και την εφοδιαστική αλυσίδα πιο ευέλικτη. Συγκεκριμένα, η εμφάνιση της τεχνολογίας του 5G, δημιουργεί νέα δεδομένα συμβάλλοντας στη βελτίωση της αποδοτικότητας των εταιριών που σχετίζεται με την παρακολούθηση, την αποθήκευση δεδομένων στα cloud, τις επικοινωνίες και άλλες λειτουργίες. Συνεπώς, η ελληνική οικονομία οφείλει να προσαρμοστεί στην νέα ανακατάταξη, πραγματοποιώντας μεγάλα βήματα μπροστά, καθώς κανένας κλάδος δεν θα μείνει άθικτος από τις εξελίξεις που παρατηρούνται.
Η εξάλειψη των οικονομικών εμποδίων εισόδου και η αναγνώριση των εμπορικών δικαιωμάτων σε διεθνές επίπεδο αποτελούν βασική προϋπόθεση για την ενίσχυση των ελληνικών εξαγωγών. Παράλληλα είναι σημαντική η απλοποίηση των εξαγωγικών διαδικασιών και η αντιμετώπιση της γραφειοκρατίας, με σκοπό την διευκόλυνση των ελληνικών επιχειρήσεων να δραστηριοποιηθούν στη διεθνή αγορά.
Η συνεργασία των δημόσιων και ιδιωτικών οργανισμών με το Υπουργείο Εξωτερικών και το Enterprise Greece κρίνεται αναγκαία προκειμένου να αντλήσουν τις κατάλληλες πληροφορίες όσον αφορά τις διαδικασίες και τους κανονισμούς που απαιτούνται για την εξαγωγή των προϊόντων/υπηρεσιών των ελληνικών επιχειρήσεων σε διεθνές επίπεδο. Αντίστοιχα το Υπουργείο Εξωτερικών και το Enterprise Greece οφείλουν να αναπροσαρμόσουν την τακτική τους και το Στρατηγικό Πλάνο των Ελληνικών Εξαγωγών, αξιοποιώντας την εμπειρία και τους πόρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ταμείου Ανάκαμψης. Επιπλέον, μέσω της συνεργασίας όλων των Δημόσιων και Ιδιωτικών οργανισμών θα μπορέσουν να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη όλων των διαθέσιμων εμπειριών, πρακτικών εφαρμογών και χρηματοδοτικών εργαλείων για την ενίσχυση της εξωστρέφειας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Αυτό που πρέπει να μας απασχολήσει έντονα είναι το SCALE UP… και ο περιορισμός της μεγάλης θνησιμότητας των ελληνικών παραδοσιακών επιχειρήσεων. Η είσοδος, μέσω επενδύσεων και εξαγορών μεγάλων Ελληνικών Ομίλων, Πολυεθνικών εταιριών ή/και με τοποθετήσεις μεγάλων επενδυτών σε αυτές, αποδεικνύει ότι η Ελλάδα και οι ελληνικές επιχειρήσεις μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικότατο ρόλο ως κόμβοι μεταποίησης και επανεξαγωγής προϊόντων, ουσιαστικά, ένα εξαγωγικό hub μεταξύ Ανατολής – Δύσης και Βορρά – Νότου, καθώς και να γίνει το κέντρο του Νότου σε επίπεδο Υπηρεσιών προς εξαγωγή. Για αυτήν την αναβάθμιση είναι, φυσικά, απαραίτητη η μεγέθυνση του τριτογενούς τομέα, όπως ο Τουρισμός, η Δημιουργική Βιομηχανία, η Επιστημοσύνη, το ταλέντο και οι ιδιαίτερες ικανότητες και μοναδικότητα των Ελλήνων σχεδιαστών, πληροφορικών, μηχανικών, αγγειοπλαστών κ.α.
Για να πραγματοποιηθούν τα παραπάνω χρειάζεται θέληση, τόλμη, αποφασιστικότητα, και γρήγορη εφαρμογή, σε συνδυασμό με την σωστή επικοινωνία όλων των εμπλεκομένων. Η ευκαιρία και το momentum για τη χώρα μας είναι μοναδικό. Τώρα πρέπει να δράσουμε άμεσα, χωρίς εγωισμούς, ιδεοληψίες και κυρίως χωρίς κακοπροαίρετη κριτική προς οποιαδήποτε πρωτοβουλία. Τα συντεχνιακά συμφέροντα του παρελθόντος, η μερίδα των ανθρώπων που βρίσκονται παντού γύρω μας και βρίσκουν πρόβλημα σε κάθε πιθανή λύση, δεν χωρούν στην νέα αυτή θεώρηση για το μέλλον μας, των παιδιών μας και τελικά του έθνους μας.
Ας τολμήσουμε και ας κάνουμε και λάθη. Η Ελλάδα έχει σημαντικό πλεονέκτημα… Η Ευρώπη και αυτή με την σειρά της, πρέπει να κατανοήσει ότι το ενδοκοινοτικό εμπόριο ΔΕΝ είναι εξαγωγές… είναι απλά εμπόριο… Η τοποθέτηση και η ζήτηση ευρωπαϊκών προϊόντων και υπηρεσιών προς τρίτες χώρες θα δώσουν την λύση στα προβλήματα και την ευρωπαϊκή «φαγούρα».
